Gürcüstanın Çinə açılımı: Tbilisinin Pekinlə dərinləşən əlaqələri əslində nə ifadə edir?

2026-cı ilin iyun ayının ilk günləri Cənubi Qafqazın Avrasiyanın ən çox geosiyasi rəqabətə məruz qalan bölgələrindən biri olaraq qaldığını bir daha nümayiş etdirdi. Cəmi iyirmi dörd saat ərzində Vaşinqtonda və Çinin Tbilisidəki səfirliyində baş verən iki mühüm hadisə Gürcüstanın strateji mövqeyini yenidən diqqət mərkəzinə gətirdi.

İyunun 8-də ABŞ Nümayəndələr Palatası “Çinin Qafqazda Nəzarətinə Qarşı Mübarizə Aktı”nı qəbul etdi. Qanun Gürcüstanda Rusiya və Çin kəşfiyyat strukturlarının, onların agent şəbəkələrinin nüfuzunun, eləcə də Rusiya və Çinin Gürcüstandakı təsir və əməkdaşlığının mümkün kəsişmə nöqtələrinin məxfi şəkildə qiymətləndirilməsini nəzərdə tutur.

Bundan bir gün sonra isə Çinin Tbilisidəki səfirliyi Gürcüstan ilə Çin arasında münasibətlərin Hərtərəfli Strateji Tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəldiyini elan etdi və bu münasibətlə Çin Prezidenti Si Cinpin ilə Gürcüstan Prezidenti Mixeil Kavelaşvili arasında mübadilə olunan məktubları dərc etdi.

Lakin diplomatik bəyanatların arxasında daha mürəkkəb mənzərə dayanır. Tbilisi ilə Pekin arasında münasibətlərin yeni səviyyəyə yüksəldilməsi təsadüfi və ya təcrid olunmuş hadisə deyil. Bu proses, ilk növbədə Anakliya dərin dəniz limanı layihəsi olmaqla, iri infrastruktur razılaşmaları, rəqabət doğuran nəqliyyat dəhlizləri və Tbilisidə təsir imkanları zəifləsə də, bölgəni Çinə təhvil vermək istəməyən Qərbin mövqeyi fonunda baş verir.

Bu tərəfdaşlığın əsl mahiyyətini anlamaq üçün təkcə rəsmi açıqlamalara deyil, cavabsız qalan əsas suala diqqət yetirmək lazımdır: münasibətlərin "Hərtərəfli Strateji Tərəfdaşlıq" səviyyəsinə yüksəldilməsi həqiqətən Gürcüstanın Pekinə doğru strateji istiqamət dəyişikliyi etdiyini göstərir, yoxsa bu, uzunmüddətli və davamlı görünən ifadələrlə təqdim olunan taktiki balanslaşdırma siyasətidir?

Diplomatik dinamika ilə iqtisadi reallıq arasında

Gürcüstanın Avroatlantik inteqrasiya prosesi dalana dirəndiyi bir vaxtda, ölkənin Çinlə münasibətləri əks istiqamətdə inkişaf edib. Avropa İttifaqına üzvlük danışıqları dayandırılıb, gürcü rəsmilərinə qarşı viza məhdudiyyətləri tətbiq olunub və Vaşinqtonla strateji tərəfdaşlıq 2024-cü ildən etibarən faktiki olaraq dondurulub. Eyni dövrdə isə Çin–Gürcüstan münasibətləri getdikcə daha rəsmi siyasi məzmun qazanıb. 2023-cü ildə yaradılan Strateji Tərəfdaşlıq üç il sonra Hərtərəfli Strateji Tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəldilib. Bu münasibətlə Çin Prezidenti Si Cinpin və Gürcüstan Prezidenti Mixeil Kavelaşvili iki ölkə arasında diplomatik münasibətlərin qurulmasının 34-cü ildönümü münasibətilə təbrik məktubları mübadilə ediblər.

Lakin diplomatik səviyyənin yüksəldilməsinin arxasında duran məzmun, onun adının yaratdığı təəssürat qədər aydın deyil. 2023-cü ildə imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq rəsmi imzalanma mərasimi və birgə bəyanatla təsdiqlənmişdi. Əksinə, 2026-cı ildə Hərtərəfli Strateji Tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəldilməsi yalnız təbrik məktublarının mübadiləsi ilə elan edildi. Halbuki Tbilisi bunu "müstəsna əhəmiyyətə malik hadisə" kimi təqdim etmişdi. Bu fərq onu göstərir ki, hazırkı mərhələdə bu yüksəlişin siyasi simvolizmi onun institusional dərinliyini üstələyir.

Lakin bu, münasibətlərin məzmunsuz olduğu anlamına gəlmir. Baş nazir İrakli Kobaxidzenin sözlərinə görə, 2023-cü ildən bəri Gürcüstan və Çin arasında 14 beynəlxalq saziş imzalanıb, daha 6 saziş isə yekun baxılma mərhələsindədir. Bu razılaşmalar infrastruktur, turizm, aviasiya və enerji sahələrini əhatə edir. Onlar 2018-ci ildən qüvvədə olan və sonradan genişləndirilmiş Azad Ticarət Sazişi üzərində qurulub. Həmin saziş Gürcüstanın ixrac məhsullarının təxminən 94 faizini əhatə edir.

Eyni zamanda turizm və hava əlaqələri də sürətlə genişlənib. 2024-cü ildə Çindən Gürcüstana gələn turistlərin sayı 83 faiz, 2025-ci ildə isə əlavə 44 faiz artıb. Bu artım üç böyük Çin aviaşirkətinin Gürcüstan bazarına daxil olması ilə dəstəklənib.

İkitərəfli ticarət də əhəmiyyətli dərəcədə böyüyüb. 2024-cü ildə ticarət dövriyyəsi 17 faiz, 2025-ci ildə isə 21 faiz artıb. 2026-cı ilin yanvar–aprel aylarında isə əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə əlavə 45 faiz artım qeydə alınıb və nəticədə Çin Gürcüstanın əsas ticarət tərəfdaşlarından birinə çevrilib.

Lakin ticarətin strukturu daha dərin bir asimmetriyanı ortaya qoyur. 2024-cü ildə Gürcüstanın Çinə ixracı cəmi 303 milyon ABŞ dolları təşkil edib və əsasən xammal ilə kənd təsərrüfatı məhsullarından ibarət olub. Eyni dövrdə Çindən idxalın həcmi 1,61 milyard ABŞ dollarına çatıb.

Bu iqtisadi balanssızlıq siyasi müstəvidə də özünü göstərir. Gürcüstan ardıcıl şəkildə "Vahid Çin" prinsipini dəstəkləyərək Pekinin Tayvan məsələsindəki mövqeyini rəsmi şəkildə tanıyıb. Çin isə öz növbəsində Abxaziya və Cənubi Osetiyadan olan məcburi köçkünlərin geri qayıtmaq hüququnu dəstəkləyən BMT qətnamələri üzrə iki dəfə bitərəf qalıb. Bundan əlavə, iki ölkə arasında qəbul olunmuş heç bir birgə sənəddə Gürcüstanın ərazi bütövlüyünə birmənalı dəstək ifadə edilməyib.

Baş nazir İrakli Kobaxidze bu məsələni Çinin "özünəməxsus səbəbləri" ilə izah edib. Lakin bu ifadə Pekinin münasibətlərdə praqmatik və tranzaksiyaya əsaslanan yanaşmasını, eləcə də siyasi güzəştlərin əsasən bir istiqamətdə – Gürcüstan tərəfindən Çinə doğru verildiyini açıq şəkildə göstərir.

İqtisadi və diplomatik göstəricilər birlikdə qiymətləndirildikdə, hər ikisi eyni nəticəyə işarə edir:

Hazırkı mərhələdə Hərtərəfli Strateji Tərəfdaşlıq əsasən yalnız adı etibarilə "hərtərəfli" xarakter daşıyır. Mövcud faktlar göstərir ki, Tbilisinin strateji hədəf kimi təqdim etdiyi bu tərəfdaşlıq əslində daha çox siyasi mesaj xarakteri daşıyır. Başqa sözlə, bu, rəsmi status və siyasi simvolizm baxımından yüksəldilmiş, lakin tərəflər üçün hüquqi və siyasi öhdəliklər baxımından hələ də məhdud məzmun daşıyan bir tərəfdaşlıqdır.

Bu tərəfdaşlığın gələcəkdə institusional və davamlı xarakter alıb-almayacağı isə diplomatik bəyanatların cavab vermədiyi əsas sualdır. Bu suala cavab rəsmi kommünikelərdə deyil, konkret layihələrdə, investisiyalarda və həyata keçirilən infrastruktur təşəbbüslərində veriləcək.

ABŞ-ın Alman Marşall Fondunun Transatlantik Təhlükəsizlik Proqramının baş proqram koordinatoru Elene Kintsuraşvili hesab edir ki, Gürcüstanın Çinlə əməkdaşlığı hələlik strateji istiqamət dəyişikliyi kimi qiymətləndirilməməlidir. Onun fikrincə, bu siyasət daha çox Qərbə qarşı diplomatik təsir rıçağı kimi istifadə olunan balanslaşdırma strategiyasıdır.

Bununla belə, Kintsuraşvili qeyd edir ki, "Gürcü Arzusu" hakimiyyəti tədricən Çinlə münasibətlərin əhatə dairəsini genişləndirir. Bu isə belə bir sual yaradır: əgər Gürcüstanın Qərblə münasibətləri daha da pisləşərsə, hazırda praqmatik xarakter daşıyan bu balanslaşdırma siyasəti gələcəkdə daha dərin və strateji tərəfdaşlığa çevrilə bilərmi?

Pekinin hesablamaları: Bazar deyil, strateji keçid qapısı

Pekinin Gürcüstana investisiya qoymaq motivlərini tam başa düşmək üçün yalnız iqtisadi göstəricilərə və ikitərəfli ticarət rəqəmlərinə deyil, həm də regionun geostrateji mövqeyinə nəzər salmaq lazımdır. Çin üçün Gürcüstanın əsas əhəmiyyəti onun bazarından deyil, coğrafi yerləşməsindən qaynaqlanır.

Gürcüstan Orta Dəhlizin Qara dənizə çıxış nöqtəsi kimi çıxış edir. Bu marşrut Sincandan başlayaraq Mərkəzi Asiyadan keçir, Xəzər dənizini aşır, Cənubi Qafqaza daxil olur və Çin mallarının Rusiyadan, eləcə də daha riskli dəniz marşrutlarından yan keçərək Avropaya çatdırılmasını təmin edən son quru bağlantısını formalaşdırır.

Bu marşrutun əhəmiyyəti alternativ yolların daha riskli hala gəlməsi fonunda daha da artıb. Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsi Şimal Dəhlizini siyasi baxımdan həssas marşruta çevirib. Eyni zamanda Qırmızı dəniz və Hörmüz boğazında artan gərginliklər cənub dəniz marşrutlarının nə qədər kövrək və təhlükələrə açıq olduğunu göstərib.

Məhz bu şəraitdə Gürcüstan rəsmilərinin məlumatına görə, 2025-ci ilin yanvar–avqust ayları ərzində Orta Dəhliz vasitəsilə Çin ilə Gürcüstan arasında daşınan konteynerlərin sayı 71 faiz artıb.

Beləliklə, Pekin üçün Gürcüstanın əsas dəyəri onun coğrafi-strateji mövqeyidir. Gürcüstan Çin üçün böyük istehlak bazarı deyil, lakin strateji tranzit ölkəsi olmaq potensialına malikdir. Ölkənin Qara dənizə çıxışı, inkişaf etmiş dəmir yolu bağlantıları və Avropa bazarlarına yaxınlığı onu Çin–Avropa nəqliyyat əlaqələrini müharibə, sanksiyalar və ya dəniz marşrutlarında baş verə biləcək fasilələrdən daha az asılı vəziyyətə gətirmək məqsədilə həyata keçirilən strategiyada mühüm logistika qovşaqlarından birinə çevirir.

Buna görə də, Hərtərəfli Strateji Tərəfdaşlıq ənənəvi ikitərəfli iqtisadi əməkdaşlıqdan daha çox, Çinin Cənubi Qafqazın infrastruktur siyasətində daha davamlı və uzunmüddətli rol əldə etmək cəhdini əks etdirir.

Lakin bu əhəmiyyət şərtsiz deyil. Elene Kintsuraşvilinin qeyd etdiyi kimi, Gürcüstanın Pekin üçün cəlbediciliyinin əsas səbəblərindən biri onun Avropa İttifaqı ilə sıx əlaqələrinə söykənən, Avropa bazarlarına etibarlı keçid qapısı kimi çıxış etməsi idi.

Bu əlaqələr zəiflədikcə, açıq qalan əsas sual budur: Gürcüstan Pekinin strateji hesablamalarında əvvəlki dəyərini qoruyub saxlayacaqmı, yoxsa Çinin ölkəyə yanaşması daha seçici və praqmatik, yəni konkret maraq və layihələrə əsaslanan tranzaksion xarakter alacaq?

Orta Dəhliz: Gürcüstan üçün infrastruktur sınağı

Əgər coğrafi mövqe Pekinlə Tbilisi arasında yüksəldilmiş əməkdaşlığın strateji potensialını izah edirsə, eyni zamanda Gürcüstanın verəcəyi qərarların niyə ölkə sərhədlərindən çox uzaqda da təsir göstərə biləcəyini də izah edir.

Orta Dəhliz yalnız bir ölkəyə məxsus layihə deyil, qlobal miqyasda fəaliyyət göstərən nəqliyyat və logistika ekosistemidir. Onun davamlı fəaliyyəti bu marşrut üzərində öz bağlantı strategiyalarını quran dövlətlərin və operatorların qarşılıqlı etimadından asılıdır.

Son illərdə bu ekosistem sürətlə möhkəmlənib. Qazaxıstan Xəzər dənizindəki limanlarında mövcud dar keçidlərin aradan qaldırılmasına böyük investisiyalar yatırıb. Azərbaycan Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu və Xəzər dənizindəki liman infrastrukturu vasitəsilə dəhlizin əsas logistika mərkəzinə çevrilib. Türkiyə isə infrastruktur diplomatiyasını regionda təsir imkanlarını artıran mühüm alət kimi istifadə edib.

2025-ci ilin avqustunda China Railway Container Transport Corp şirkətinin Orta Dəhliz üzrə birgə müəssisəyə qoşulması yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Bu addım Pekinin marşrut boyunca yalnız yük göndərən müştəri deyil, həm də əməliyyat prosesində birbaşa iştirak edən tərəfdaş olmaq niyyətində olduğunu göstərdi.

Bu ümumi sistem daxilində Gürcüstan xüsusi mövqeyə malikdir. Ölkə Orta Dəhlizin Qara dənizə və Avropa bazarlarına çıxışını təmin edən qərb son nöqtəsidir. Lakin bu üstünlük eyni zamanda müəyyən risklər də yaradır. Gürcüstan dəhlizin ən həssas və struktur baxımından zəif həlqəsinə çevrilə bilər.

Bakıdan Qara dəniz istiqamətinə hərəkət edən bütün dəmir yolu yükləri Gürcüstan ərazisindən keçir. Bu isə o deməkdir ki, Orta Dəhlizin etibarlılığı birbaşa Gürcüstanın daxili sabitliyindən və siyasi qərarlarının proqnozlaşdırıla bilməsindən asılıdır.

Bu baxımdan Gürcüstanın dəniz limanı infrastrukturu Orta Dəhlizin gələcəyi üçün həlledici əhəmiyyət daşıyır. Hazırda ölkənin konteyner daşımalarının əsas hissəsi Poti limanı vasitəsilə həyata keçirilir. Lakin limanın dərinliyinin məhdud olması iri yük gəmilərinin qəbulunu çətinləşdirir.

Məhz buna görə uzun illərdir gecikən Anakliya dərin dəniz limanı layihəsi yalnız iqtisadi deyil, həm də strateji əhəmiyyət kəsb edir. Anakliya sadəcə liman layihəsi deyil. O, Gürcüstanın diplomatik balans siyasətinin, Qara dəniz bağlantılarının və Orta Dəhlizdəki rolunun kəsişdiyi əsas nöqtədir.

Anakliya layihəsi Gürcüstan siyasətində həm də simvolik məna daşıyır. Layihə tez-tez ölkənin Qərbə inteqrasiya kursunun simvollarından biri kimi təqdim olunub. Bunun əsas səbəbi limanın Qara dəniz sahilində yerləşməsi və Gürcüstanı Avropa bazarlarına daha sıx bağlamaq potensialına malik olmasıdır.

İlkin plana əsasən, Gürcüstan dövləti layihənin 51 faizinə, özəl tərəfdaş isə 49 faizinə sahib olacaqdı. Bu model limanın tam şəkildə Çinin nəzarətinə keçməsi demək olmasa da, Çinin rəhbərlik etdiyi konsorsiuma Orta Dəhlizin qərb ucunda yerləşən bu kritik infrastruktur obyektinin idarə edilməsində və istismarında uzunmüddətli rol qazandıra bilərdi.

Lakin sonradan Gürcüstan hökuməti layihə üzrə yanaşmasını dəyişərək "landlord modeli"ni qəbul etdi. Bu modelə əsasən, dövlət limanın əsas dəniz və infrastruktur obyektlərinə sahib olaraq onların inkişafı və idarə edilməsinə nəzarət edəcək, beynəlxalq şirkətlər isə əsasən terminal əməliyyatlarında iştirak edə biləcəklər.

Çin–Sinqapur konsorsiumunun üstünlük verilən özəl tərəfdaş seçilməsindən iki ildən artıq vaxt keçməsinə baxmayaraq, konsessiya müqaviləsi hələ də yekunlaşdırılmayıb. Bunun əvəzinə hökumət Anakliyanın məhz "landlord modeli" əsasında inkişaf etdiriləcəyini açıqlayıb. Bu yanaşmada layihə artıq tək bir dominant investora əsaslanmır.

Bu dəyişiklik Anakliyanın strateji əhəmiyyətini aradan qaldırmır, sadəcə onun xarakterini dəyişir. Bir tərəfdən, bu model Pekinin limanın əsas infrastrukturuna birbaşa sahib olmaq ehtimalını azaldır. Digər tərəfdən isə Çin şirkətlərinin layihədə iştirakını istisna etmir.

Gürcüstan rəsmiləri açıq şəkildə bildiriblər ki, Orta Dəhlizdə iştirak edən ölkələrdən, o cümlədən Çindən, Mərkəzi Asiya respublikalarından və Azərbaycandan gələcək investisiyalar Anakliya layihəsində alqışlanacaq.

Bu baxımdan Anakliya limanı Gürcüstanın xarici siyasətdə hansı istiqamətə yönəldiyini qiymətləndirmək üçün praktik göstərici olaraq qalır. Lakin bu sınağın mahiyyəti artıq daha konkret xarakter alıb. Əsas məsələ artıq Çinin rəhbərlik etdiyi konsorsiumun limana formal şəkildə sahib olub-olmaması deyil. Daha vacib sual budur ki, Çin şirkətləri limanın terminallarında, logistika zəncirlərində, maliyyələşdirmə mexanizmlərində və ya idarəetmə ekosistemində uzunmüddətli və davamlı əməliyyat təsiri əldə edəcəklərmi? Başqa sözlə, Anakliya layihəsində həlledici məsələ mülkiyyət hüququndan çox, faktiki idarəetmə və əməliyyat təsirinin kimdə olacağıdır. Bu amil gələcəkdə Gürcüstanın həm Orta Dəhlizdəki rolunu, həm də Çinlə strateji əməkdaşlığının real dərinliyini müəyyən edən əsas göstəricilərdən biri olacaq

Qeyri-müəyyənlik şəraitində balans siyasəti: nəticələr və mümkün ssenarilər

Hazırda Gürcüstanın xarici siyasəti hakim "Gürcü Arzusu" koalisiyasının həyata keçirdiyi çoxvektorlu və düşünülmüş balanslaşdırma strategiyasını əks etdirir. Bu yanaşma çərçivəsində Pekin getdikcə daha çox suverenliyin siyasi təminatçısı kimi təqdim olunur. Başqa sözlə, Çin Gürcüstan hökumətinə iqtisadi və siyasi dəstək verə bilən, lakin bunun müqabilində demokratik islahatlar, məhkəmə müstəqilliyi və insan hüquqlarına riayət kimi Brüssel və Vaşinqtonun ənənəvi şəkildə irəli sürdüyü şərtləri tələb etməyən güclü tərəfdaş kimi qəbul edilir.

Elene Kintsuraşvilinin ifadə etdiyi kimi, Çin Gürcüstan dövlətini xarici təhlükələrdən deyil, Gürcüstan hökumətini Qərbin siyasi şərtlərindən qoruyur.

Bununla yanaşı, Tbilisi Çinlə əlaqələrini genişləndirsə də, eyni vaxtda Vaşinqtonla münasibətləri yenidən normallaşdırmaq üçün səssiz diplomatik cəhdlərini də davam etdirir. Hökumətin hesablamasına görə, Qərb uzunmüddətli perspektivdə Orta Dəhlizin fəaliyyətində maraqlı olduğu üçün, ABŞ və Avropa İttifaqı sonda normativ və siyasi tələblərini ikinci plana keçirərək Gürcüstanla daha praqmatik və maraqlara əsaslanan münasibətləri qəbul etməyə məcbur olacaq.

Bu balanslaşdırma siyasəti regional əməkdaşlıq formatları vasitəsilə də möhkəmləndirilir. Gürcüstan Türkiyə və Azərbaycanla üçtərəfli əməkdaşlığı, o cümlədən İstanbul Bəyannaməsi çərçivəsində əlaqələri gücləndirməklə göstərməyə çalışır ki, onun logistika və təhlükəsizlik siyasəti yalnız Çinlə əməkdaşlığa əsaslanmır, həm də region ölkələri arasında formalaşmış ümumi konsensusa söykənir.

Bu yanaşma Tbilisiyə xarici siyasətinin ardıcıl, balanslaşdırılmış və yaxın qonşularla əməkdaşlıq üzərində qurulduğunu iddia etmək imkanı verir.

Lakin bu balans getdikcə daha kövrək xarakter alır. Vaşinqton ilə Pekin arasında geosiyasi rəqabət dərinləşdikcə, belə hesablanmış qeyri-müəyyən siyasəti davam etdirmək üçün mövcud olan siyasi manevr imkanları da daralır. "Gürcü Arzusu"nun suverenliyin şaxələndirilməsi kimi təqdim etdiyi siyasət Qərbin təhlükəsizlik planlaşdırıcıları tərəfindən getdikcə daha çox strateji zəiflik mənbəyi kimi qiymətləndirilə bilər.

Bununla belə, burada maraqlı paradoks da mövcuddur. Elene Kintsuraşvilinin fikrincə, Gürcüstanın Çinlə əlaqələrinin dərinləşməsi əslində ABŞ üçün ölkənin strateji əhəmiyyətini azalda deyil, artıra bilər. Çünki Pekin Orta Dəhlizdə mövqeyini nə qədər gücləndirərsə, Vaşinqtonun Cənubi Qafqazdan uzaqlaşması da bir o qədər çətinləşəcək.

Lakin taktiki hesablamaların arxasında daha fundamental problem dayanır. Orta Dəhlizin vahid idarəetmə mexanizmi yoxdur və bu marşrutdan istifadə edən tərəflər ona tamamilə fərqli baxış bucaqlarından yanaşırlar.

Qərb Orta Dəhlizi şəffaf, rəqabətə əsaslanan və avtoritar dövlətlərin nəzarətindən kənar kommersiya marşrutu kimi görür. Çin isə bu dəhlizə dövlət tərəfindən idarə olunan təchizat zəncirlərinin təhlükəsizliyini təmin edən strateji vasitə kimi yanaşır və kritik infrastruktur üzərində etibarlı çıxış, mümkün olduğu hallarda isə əməliyyat təsiri əldə etməyə çalışır.

Eyni zamanda Türkiyə, Azərbaycan və Qazaxıstan kimi regional orta güclər Orta Dəhlizi ilk növbədə öz milli suverenliklərini, strateji muxtariyyətlərini və regional təsir imkanlarını artıran tarixi fürsət kimi qiymətləndirirlər.

Bu rəqabətli geosiyasi mühiti sabit və davamlı nəqliyyat arteriyasına çevirmək üçün infrastrukturun idarə edilməsini geosiyasi rəqabətdən ayıran çoxtərəfli idarəetmə mexanizmlərinin yaradılması zəruridir.

Əgər bu prosesdə iştirak edən böyük güclər belə əməkdaşlıq mexanizmlərini formalaşdırmaq üçün kifayət qədər strateji səbir nümayiş etdirməsələr, Orta Dəhliz öz geostrateji əhəmiyyətinin qurbanına çevrilə bilər. Bu halda isə Gürcüstanın daxili zəiflikləri və qeyri-müəyyən balans siyasəti qlobal güclərin rəqabət apardığı və əməkdaşlıqdan daha çox qarşıdurmanın hökm sürdüyü təhlükəli geosiyasi gərginlik nöqtəsinə çevrilmək riski daşıyacaq.